Op pad met Vincent: Naar de kerk via het populierenlaantje

Vincent van Gogh werd in 1835 in Noord-Brabant geboren en deed op verschillende plekken in de provincie al jong inspiratie op. Rond de plaatsen waar hij korte of langere tijd verbleef – Nuenen, Zundert, Etten-Leur en Helvoirt – zijn themaroutes uitgezet om wandelaars te tonen hoe zijn Brabantse omgeving eruit moet hebben gezien. 

Tekst & foto’s: Willy van de Riet

Een historische themawandeling is riskant. Het risico bestaat dat we anno 2022 alleen met behulp van een informatiepaneel langs de weg een verhaal voorgeschoteld krijgen, terwijl er op de bewuste plek geen weverswoninkje meer staat maar een megastal of, erger, een distributiehal. We nemen de proef op de som en op een zonnige lentezaterdag trappen we de serie Van Goghwandelingen af met de route die is uitgezet in en rond Nuenen.

“Al wandelend ontdekte Vincent Nuenen en omgeving. Het landschap waarin hij liep, was van oudsher een zogenaamd coulissenlandschap. In dit halfopen landschap hebben heggen, houtwallen en bomenrijen de functie van coulissen op het toneel. Wie rondloopt, ziet bomen, molens en boerderijen van achter de coulissen verschijnen en weer verdwijnen.” Bijschrift in het Museum Vincentre, Nuenen 

Kort maar hevig

Van Gogh woonde van 1883 tot 1885 bij zijn ouders in Nuenen, een korte maar wel een heel productieve fase van zijn leven. Een van zijn beroemdste werken, De aardappeleters, stamt uit deze periode. We vallen met de neus in de boter, want we passeren vrijwel meteen het Nederlands-hervormde kerkje waar de vader van Vincent predikant was. Van Gogh schilderde het kerkje ooit voor zijn moeder. Later, na de dood van zijn vader in 1885, heeft hij het schilderij overgeschilderd en er rouwende figuren aan toegevoegd. Pikant detail: het schilderij werd in 2002 gestolen uit het Van Gogh Museum in Amsterdam en werd in 2016 teruggevonden in een maffiahuis bij Napels. Het is nu weer te zien in Amsterdam. Het hek voor het kerkje is afgegrendeld, we kunnen vandaag helaas geen kijkje nemen.

Foto: Wouter Hagens, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Het is even zoeken naar het geel-groene plakkertje van de route als we net buiten de bebouwde kom van Nuenen een wei in moeten, maar de gpx geeft gelukkig uitsluitsel. In het museum is te zien hoe Van Gogh met schetsboek in de hand op de akkers de bewegingen en verrichtingen van de werkers op de velden vastlegde. Deze komen we anno 2022 niet meer tegen. Wel lopen we via een graspad door korenvelden langs windkorenmolen De Roosdonck die ook door hem vereeuwigd is. Deze ontbeert momenteel wieken; er wordt onderhoud gepleegd. De boerenwoning van de familie De Groot die model stond voor De aardappeleters bestaat ook niet meer.

Dommeldal

Wij zetten onze zinnen op Nuenense populierenlaantjes en bloesemtakken. We passeren een biologische volkstuin waar men op deze fraaie voorjaarsdag enthousiast met kruiwagens in de weer is en waar een ludiek bouwsel gemaakt is met bijenkasten, een vleermuizengrot en een paal met nestgelegenheid voor ooievaars. We struinen over een smal paadje langs de Hooidonkse Beek; de hond van een passerende wandelaar wil ook op de foto.

We komen in Nuenens Broek, een nat natuurgebied met vennen, een paradijs voor amfibieën. Het gebied is ontstaan door de talloze overstromingen van de Dommel en de leemhoudende bodem, die maar mondjesmaat water doorlaat. Dat zorgde voor een ideale situatie voor populieren om snel te groeiden. Van Gogh wandelde en tekende hier regelmatig. Het Brabants Landschap is bezig om samen met het Waterschap De Dommel de losse gebieden van het Dommeldal met elkaar te verbinden, zodat het een aaneengesloten geheel wordt. Populierenlanen zijn er in ieder geval genoeg en het zandpadgehalte is aangenaam. Ook houtwallen, boerderijen en heggen maken deel uit van het landschap.

Uitbundige kleuren

Van Goghs schilderijen uit Nederland zijn doorgaans vrij donker van kleur; de Populierenlaan bij Nuenen bijvoorbeeld is met bruine, gele, vlammende oranjetinten en sombere lucht overduidelijk in de herfst geschilderd. Wij lopen deze dag echter door het kleurenpalet uit zijn latere Franse werk. Uitbundig groen vooral met geel van paarden- en boterbloemen, dieprood van bloeiende rododendrons en het blauw van de lucht. We komen door een paar slaperige buurtschappen waar het goed wonen is. In Gerwen, op tweederde van de rondwandeling, passeren we de St. Clemenskerk, die Van Gogh in 1883 heeft getekend. Het fundament van de kerk dateert van 1450 en is door de eeuwen heen door zowel protestanten als katholieken voor de eredienst gebruikt. Na restauratie in de jaren negentig is het nu een rijksmonument. Tegenover de kerk ontwaren wij een welkom terrasje.

Wandelen met Vincent

Na de ijscostop hebben we nog twee knooppunten te gaan en lopen we door de ruime buitenwijk van Gerwen. Een fitte, gebruinde pensionado is voor zijn huis met zijn camper bezig en vraagt waar we vandaan komen. We vertellen dat we het rondje Van Gogh lopen. “Wat is het rustig hier”, merk ik op. De hele wandeling zijn we maar een paar mensen tegengekomen. “Het is hier altijd rustig, daarom zijn we hier gaan wonen. Ik houd niet van drukte.” Geen betere aanbeveling om hier te gaan wandelen.

Terug in Nuenen hebben we nog tijd om het museum te bezoeken waar het levensverhaal van de rusteloze en gekwelde schilder uit de doeken wordt gedaan. De aardappeleters betekende het einde van Van Goghs verblijf in Nuenen; hij kreeg ruzie met de pastoor, omdat deze de boeren verbood nog langer voor hem te poseren. Gedesillusioneerd verliet Vincent het dorp, met achterlating van het schilderij.

Wandelwijzer

Vervoer
Station Eindhoven en dan met buslijn 322 (richting Uden) naar Nuenen. Parkeren gratis bij het gemeentehuis, vlak bij het centrum.

De wandeling
Rondwandeling, 10 km via geel-groene wandelknooppunten van het Van Gogh Nationaal Park. Let op: er lopen meerdere routes kris-kras door elkaar. De route is ook als gpx-track beschikbaar. Startpunt: museum Vincentre aan de Berg 29 waar je ook de wandelkaart kunt krijgen.

Onze tip
Bezoek het museum Vincentre voorafgaand aan de wandeling; je gaat buiten toch anders om je heen kijken. (www.vangoghbrabant.com/nl/home/nuenen).

Het hervormde kerkje in Nuenen (Papenvoort 2) is van april tot oktober op iedere tweede woensdag en laatste zondag van de maand te bezichtigen van 13:30 tot 17:00 uur.

Tijdschrift voor wandelaars

Wandelmagazine is hét vertrekpunt voor iedere wandelaar. Ontvang Wandelmagazine 4 keer per jaar thuis voor € 17,95 (i.p.v. € 31,99)!

Ja, ik wil graag 4x per jaar wandelinspiratie

Nieuwsbrief

  • Hidden
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Van onze uitgeverij